Şahsi kusurları elbette olabilir. Kimin yok ki? Ancak bu toplum Adnan Menderes’te onu da aşan bir ışık görmüş ve

 umutla etrafını çevirmişti. Ondan bir ‘kahraman’ beklemişti.

Ne var ki, kahramanların da desteğe ihtiyaç duydukları anlar olur.

 “İşte halk yanımda, görmüyor musunuz Eskişehir’de 150 bin kişi meydanları doldurmuş” diyordu darbeden bir gün önce. Ancak

unutmayalım ki, 17 Eylül 1961 günü, İstanbul halkı, sokağa çıkma

 yasağı olmadığı halde, evinden dışarı adım atmamış ve radyodan

 idam haberini sessizce dinlemişti. O gün, Emniyet kayıtlarına, suç işlenmeyen tek gün olarak geçecektir.

Adnan Menderes’in son anları çok konuşulmuş ve çok yazılmıştır.

 Necip Fazıl Kısakürek “Son Posta” gazetesinde infazda görevli

iki gardiyanın izlenimlerine dayanarak Menderes’in idamı sırasında

 neler yaşandığını kaleme almıştı. Necip Fazıl’a göre Menderes,

 tam boynuna ilmek geçirileceği sırada cellada “Dur” demiş ve

“dudakları yalnız kendi gönül kulağına ve Allah’a hitab ederek”

iki üç dakika boyunca “kıpırdanmış”tır. Ne okuduğu belli

olmamakla birlikte dua ettiği besbellidir.

Ancak Yassıada’da idama mahkûm edilip cezası müebbede

 çevrilen ve Kayseri Cezaevi’nde hapis yatarken yurtdışına

kaçmayı başaran Reşat Akşemsettinoğlu, hatıralarında

Menderes’in son anını İmralı’daki hücresinden şöyle aktarmıştır:

“Dışarıda hava birdenbire kararmıştı. Koğuşta dahi birbirimizi

seçemez olmuştuk. Saat tam 13.23’te “Allah” sesi bir anda etrafa

 yayıldı. Bu ses Menderes’in sesi idi. İki dakika sonra saat 13.25’te semadan tufan halinde bir yağmur sağanağı indi. Bu sağanak sanki

 ağaçları, binaları, insanları, eşyaları, gökten sürükleyip getiren bir

 seldi. İmralı’da bulunan karaağaçların dallarında tüneyen on binlerce

 kuş, yağmurun şiddetinden dolayı yerlerinden fırlayıp havaya

süzülmüşler ve etrafı büsbütün karartmışlardı… Sonradan

öğrendiğimize göre hakim, savcı ve subay maskesi altında idamını seyretmeye gelen katiller, yağmurun şiddeti karşısında çil yavrusu

gibi etrafa kaçarak Menderes’in son anını görmek zevkinden

mahrum kalmışlardı.”

Menderes’in gözü açık çekilmiş son fotoğrafı, boynuna ilmek

geçirilmişken çekilmişti. Bundan sonra gözünü yumduğunu gösteren

 bir başka görüntü ve uzaktan çekilmiş, ayakları sallanırken gösteren

 ‘post-mortem’ fotoğrafı vardır.

Peki Menderes’i gülerken gösteren son fotoğraf nerede çekilmiştir?

Yanda gördüğünüz fotoğraf, 26 Mayıs 1960 akşamı, Eskişehir’de

 Şeker Fabrikaları’nın verdiği akşam yemeğinde, muhtemelen

saat 22.00 civarında çekilmiştir. Elini öpmek üzere eğilen kişiye gülümseyerek mukabele eden Adnan Menderes, biraz sonra telefona çağrılacak ve dönüşte morali bozuk ve oldukça gergin olduğu

görülecekti. Görüştüğü kişi, Meclis Başkanı Refik Koraltan’dır.

İstanbul Üniversitesi profesörlerinin protesto hazırlığında olduklarını öğrenmiş ve salona döndükten sonra son siyasi konuşmasını yaparken darbeye çanak tutan üniversite hocalarını “Kara cübbeliler” sözüyle eleştirmişti. Ancak artık Menderes’in yüzü asıktır ve 5 ay sonra

 Yassıada duruşmalarında hakim huzuruna çıktığında o tatlı

tebessümü gitmiş, yerine süzgün, bitkin, çökmüş bir Menderes

gelmiştir. Hakime, 5 aydır kimseyle konuşmasına izin verilmediği

için konuşma yeteneğini kaybettiğini, bunun anlayışla karşılanması

gerektiğini söyleyecek noktaya kadar varmıştı bitkinliği.

Bu toplumun Adnan Menderes’i neden sevdiğini anlayabilmek

 için başka tanıklıklara da ihtiyaç var. İşte “Yeni Dünya” dergisinin

 geçen (Mayıs 2008) sayısında Cevat Akşit Hoca’yla yapılan

söyleşi, Menderes’in derin dünyasını deşifre etmemiz için canlı

bir ipucu niteliğindedir. Amcası Baha Akşit (DP grup başkan

vekilidir) aracılığıyla imam hatiplerin yüksek kısmının, yani yüksek

 İslam enstitülerinin açılması için Başbakanla görüşmeye giden

heyette bulunan Cevat Akşit, bakın darbeden kısa bir süre önce

 gerçekleşen bu görüşmede Menderes’in nasıl deruni bir fotoğrafını

 çekiyor:

“Ben 17 yaşımdaydım. Saat [gece] 10’a doğru Başbakan’la

görüşeceğimiz odaya girdik. Başbakan geldi, koruma polisini dışarı

çıkardı ve kapıyı kilitledi. “Kimse buraya girmeyecek” diye

 tembihledi.Bir başladı konuşmaya. Türkiye’deki komünist

faaliyetleri,

bölücü faaliyetleri, masonik faaliyetleri bir bir anlattı. Dedi ki: ‘Benim müsteşarım [Ahmet Salih Korur] masonların reisi. Beni bu kadar

bunalttılar, etrafımı çevrelediler. Ben Müslüman’ım. Türkiye’nin de

 ayakta kalmasının teminatı İslam’dır, imandır. Eğer bugün biz

ayaktaysak, beyaz örtülü bir ninenin veya aksakallı bir dedenin

kucağında büyümüş bir nesil olarak ayaktayız’ dedi. Ama bu

sırada hüngür hüngür ağlıyor.”

Akşit, Menderes’in “İmansız, İslam’sız yaşanmaz. Hayatım

pahasına da olsa imam hatip okullarının yüksek kısmını açacağım. Arkadaşlarım beni desteklemiyor, laikliğe aykırı görüyorlar”

sözlerinden sonra üç defa “Yalnızım, yalnızım, yalnızım!”

dediğini de belirtiyor. O gece o odada bulunan herkes

ağlamıştır. Cevat Akşit’in tanıklığıyla gördüğümüz gibi

Menderes’in bir de resmî kayıtlara geçmeyen bir iç dünyası

vardı. Zaten Necip Fazıl daha 1951’den itibaren onun bu iç

dünyasına bir kuyumcu titizliğiyle eğilmiş ve oradan Menderes’i

bile aşan bir anlam ve ümit abidesi yontmaya koyulmuştu.

“Ama Menderes, ah Menderes… Sen mahzun ve münkesir

Müslümanların biricik ümid bildiği tek ve yegâne adamsın!

Mademki kendini bu kadar sevdirdin ve kendine bu kadar

ümit bağlattın; artık mecbur ve mahkûmsun! Bu vatanın ne

kadar hasreti varsa hepsini senden bekleyecek ve isteyeceğiz!..

 Sen Allah’ın, Resûlü’nün, Türk milletinin ve Türk tarihinin

sevgilisi olabilir; ve sahte kahramanların ardından birdenbire

 gerçek ve büyük kahraman çapında yükselebilirsin!”